Public Conscience and the Evolution of International Law

The concepts of “public conscience” and “principles of humanity” have played a crucial role in the evolution of international law in the last century. The ambiguity of the terms, and the lack of a clear definition and scope, have permitted a creative application of the principles and have fostered extensive interpretations of norms. This post intends to examine these non-legal concepts, in an attempt to further strengthen their contribution to the development of international law.

The role of public conscience and dictates of humanity in the evolution of international law

The international law principles of “laws of humanity” and “dictates of public conscience” have gained relevance during the 19th Century. First mentioned in the so-called Martens Clause[1], these principles were reiterated, albeit with varied wording, in several humanitarian law and human rights treaties.[2] Their role and purport in international law were examined by the International Court of Justice and by human rights bodies. International Criminal Tribunals, from Nuremberg to the ICTY, also relied on these principles.[3] They are currently recognized as principles of international law, applicable in times both of armed conflict and of peace.

The existence of a public conscience that expresses “sentiments of humanity”[4] is a phenomenon conceived at the end of the 18th Century and has been growing ever since. The affirmation of this notion in international law allowed progressive interpretations of international agreements by judges and treaty bodies, and a constant evolution of customary law.

The notion of public conscience, meaning public opinion, or vox populi, played a crucial role in promoting negotiations of treaties and conventions[5]. In so doing, it shaped a “large body of public international law derived from humanitarian sentiments and centred upon the protection of the individual”[6].

After the Second World War, indeed, the diffusion of democratic regimes in various continents, with the parallel phenomena of decolonisation, globalisation, and the – albeit partial – democratisation of the international system, provided the public opinion with a fundamental role in the evolution of international law. Media development, together with technologies, gave further strength to the phenomenon. Across the decades, plenty of observers monitored and reported the positions of States delegations in diplomatic meetings. In so doing, the presence of civil society mitigated the adoption of decisions based purely on State interests, and promoted decisions taken in the interests of other sectors of society, or again, for the common interests of mankind.

As for the notion of humanity, it has also played a crucial role in the conclusion of international agreements in the last century. The history of the law of treaties experienced a gradual change. From bilateral treaties concluded in the name of state interests, and mainly under the principle of reciprocity, multilateral treaties thrived, throughout the 20th Century and especially from the aftermaths of World War II, with a different purpose: to safeguard the common interests of mankind.[7]

Public opinion is considered to have crucially contributed, for instance, to the adoption of treaty prohibitions on bacteriological (biological) and chemical weapons; to the negotiation of the 1997 Ottawa treaty, a disarmament treaty prohibiting antipersonnel land mines; and to the inclusion, in the Rome Statute of the International Criminal Court, of the war crime of conscripting and enlisting children into armed forces or groups. [8]

This view of the impact of public opinion  on the adoption of treaties implies a univocally positive influence of public opinion on the evolution of international law: in so doing, it gives an oversimplified perspective of the “public conscience” notion , which takes for granted that the vox populi only advocates positive instances of protection of human dignity and peaceful relations in the international community. Rather, the public conscience has a wide range of opinions and sentiments to be expressed, e.g. discriminations and hatred based on identity. So far, its voice was generally expressed by NGOs advocating progressive instances of humanitarian concern and of human rights protection. Should the trend of public involvement persist, different opinions and sentiments, not necessarily corresponding to the interests of humanity, could enter the international debate. The complexity of the concepts at stake invites a deeper reflection, in order to fully enquire into the potential value of these principles.

Sentiments of humanity, a possible definition

In order to find a definition for “sentiments of humanity” it is worth using the theory offered by a recent branch of psychology[9], which stems from an interpretation that is spread widely over various cultures since ancient history. This theory distinguishes between three kinds of human “sentiments”, which reflect istinctivity, emotivity and rationality. The three originate from different parts of the brain, respectively: the cerebellum, the limbic system and the neocortex, typical of different phases of the evolution of the human species. The three can be defined with the greek words of the three kinds of love: eros, philia and agape.

Eros is the instinctual feeling. It is related to anger, to joy, to sexual passion, but it is also related to inner values, e.g. a sense of justice. The deep feeling that allows distinction between what is right and what is wrong. In this interpretation, the concept of eros encompasses its etymological opposite, thanatos, by including both positive and negative instincts. Agape is the emotive side of love, reflecting the Latin word caritas. It relates to affection and a sense of protection towards the family. It is the love between mother and son, brother and sister, and also the kind of faith that links religious entities to human beings. Finally, philia is the admirative and contemplative love. It allows understanding and cognisance of being part of the entire humanity, to feel empathy for other human beings, not only for family or national links, but in the quality of members of mankind.

Each kind of sentiment has a certain impact on positions and opinions that concern the international community. For example in a situation of armed conflict, Eros is logically associated to violence, to the brutal instinct that leads people to harm other people. At the same time, it can inspire action against war and its consequences. For instance, it might be the instinctual feeling that inspired the first development of the laws of armed conflict, with Henry Dunant’s action after the battle of Solferino. The most powerful leaders are similarly inspired by strong inner values of righteousness and justice.

In the same way, agape’s impact is twofold. As an emotive love, it can foster solidarity among people; it can rebuild confidence and trust in communities. But agape can also have a negative impact as far as it constitutes an exclusive, and not an inclusive, sentiment. The feeling of agape is not directed towards any other human being, it is not erga omnes. Rather, it is directed to a specific group of people, of the same family, the same identity. Consequently, agape contributes to building divisions between people and nations. Furthermore, since agape encompasses love towards a divinity, it can foster religious hatred or fanaticism.

Philia is the only kind of love to inspire empathy towards all human beings, without personal gain, without distinction of nationality, religion or any other identity ground. It can be defined as the consciousness of being interlinked to all other human beings. It allows one to feel and conceive that mankind has common interests to pursue. Philia is the specific “love towards humanity” that contributed to the evolution of international law. Fundamental concepts of international law such as “crimes against humanity”, the ICRC’s fundamental principle of humanity and the concept of “public conscience” mentioned in the Martens Clause, are permeated by this “humanitarian sentiment”, as it is the inalienable and universal human dignity, which is the basis of human rights law.


In the last century, public conscience has played a crucial role in the evolution of international law, and it can still contribute to the development of humanitarian protection and human dignity in general. However, it is necessary not to overlook the possibility of negative manifestations of public conscience and to promote only one specific aspect, i.e., the consciouness of being part of the same humanity, or philia. This is the notion that so far has emerged in international negotiations, constituting the background condition allowing international actors to advocate international law agreements and, ultimately, pursue the common interests of mankind.

[1]              First included in the Hague Convention II with Respect to the Laws and Customs of War on Land of 1899.

[2]                             Theodor Meron, The Humanization of International Law, Brill Nijhoff, The Hague, p. 21, 2006.

[3]              Meron, op. cit., p. 23.

[4]              International Court of Justice, Corfu Channel Case, Individual Opinion by Judge Alvarez, 1949.

[5]           Tetsuya Toyoda, Influence of Public Opinion on International Law in the Nineteenth Century,  Alberta Law Review, Vol 46, No 4, 2010.

[6]              Jean Pictet, The need to restore the Laws and Customs relating to armed Conflicts, in International Review of the Red Cross, 9, pp 459-483, 1969.

[7]              “In fields such as public health, communications, maritime security, protection of maritime resources, literary, artistic and scientific property, metrological unification, and protection of certain basic human rights, multilateral treaties were called upon to serve an entirely new purpose: the defence of the common interests of mankind.”

Paul Reuter, Introduction to the Law of Treaties 2-3 (2nd ed. 1995) cit. in Meron, op. cit.

[8]              The three examples are proposed by Theodore Meron, op. cit. p. 21-23.

[9]              Claudio Naranjo, Character and Neurosis: An Integrative View. (Gateways). Nevada City, 1994.



1 Comment

Filed under Public International Law

One response to “Public Conscience and the Evolution of International Law

  1. Η έννοια της «δημόσιας συνείδησης» και οι «αρχές του ανθρωπισμού» έχουν παίξει καθοριστικό ρόλο στην εξέλιξη του διεθνούς δικαίου κατά τον τελευταίο αιώνα. Η ασάφεια των όρων, και η έλλειψη ενός σαφούς ορισμού στο πεδίο εφαρμογής, επέτρεψαν μια δημιουργική εφαρμογή των αρχών και έχουν καλλιεργήσει εκτεταμένες ερμηνείες στους κανόνες. Όσον αφορά τον ρόλο της δημόσιας συνείδησης ως προς τις επιταγές της ανθρωπότητας στην εξέλιξη του διεθνούς δικαίου, είναι κοινός τόπος ότι οι αρχές του διεθνούς δικαίου των «νόμων της ανθρωπότητας» και οι «επιταγές της δημόσιας συνείδησης» έχουν αποκτήσει ενδιαφέρον κατά τη διάρκεια του 19ου αιώνα. Στα πρώτα στάδια εμφανίζονται ως αρχές ανθρωπίνων δικαιωμάτων μέσα από τις κατά καιρούς συνθήκες. Ο ρόλος και το περιεχόμενο τους στο διεθνές δίκαιο εξετάστηκαν επίσης και από το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης και από οργανισμούς ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Ενώ παράλληλα επιβεβαιώθηκαν και από τα διεθνή ποινικά δικαστήρια, στη Νυρεμβέργη, κατά το τέλος του δευτέρου παγκοσμίου πολέμου. Σήμερα, οι αρχές διεθνούς δικαίου, ισχύουν σε περιόδους τόσο των ένοπλων συγκρούσεων όσο και σε περιόδους ειρήνης.
    Ως εκ τούτου, η ύπαρξη μιας δημόσιας συνείδησης που εκφράζει «συναισθήματα της ανθρωπότητας», είναι ένα φαινόμενο που σχεδιάστηκε στα τέλη του 18ου αιώνα και έχει εκ τότε εμπλουτιστεί αρκετά. Η επιβεβαίωση αυτής της έννοιας διεθνούς δικαίου επιτρέπει την προοδευτική ερμηνεία των διεθνών συμφωνιών από τους δικαστές και τους οργανισμούς των Συνθηκών, σε μια σταθερή εξέλιξη του εθιμικού δικαίου. Η έννοια της δημόσιας συνείδησης, δηλαδή της κοινής γνώμης, ή καλύτερα η φωνή λαού, έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην προώθηση των διαπραγματεύσεων των συνθηκών και συμβάσεων. Με τον τρόπο αυτό, διαμόρφωσε ένα «μεγάλο σώμα του δημοσίου διεθνούς δικαίου που προέρχεται από τα ανθρώπινα συναισθήματα και έχει ως επίκεντρο την προστασία του ατόμου».
    Μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, πράγματι, η διάχυση των δημοκρατικών καθεστώτων σε διάφορες ηπείρους, με παράλληλα τα φαινόμενα της αποαποικιοποίησης, ή, παγκοσμιοποίησης, και ο «μερικός», εκδημοκρατισμός του διεθνούς συστήματος, έγιναν, με την προϋπόθεση ότι η κοινή γνώμη θα έχει έναν θεμελιώδη ρόλο στην εξέλιξη της του διεθνούς δικαίου. Η ανάπτυξη των μέσων ενημέρωσης, παράλληλα με τις τεχνολογικές αλλαγές, ενίσχυσαν περαιτέρω τη δυναμική του φαινομένου. Με τον τρόπο αυτό, η παρουσία της κοινωνίας των πολιτών μετρίασε την έκδοση των αποφάσεων που βασίζονται αποκλειστικά σε κρατικά συμφέροντα, και προωθήθηκαν αποφάσεις που λαμβάνονται στα συμφέροντα των όλων των τομέων της κοινωνίας, που με την σειρά τους άπτονταν των κοινών συμφερόντων και της ανθρωπότητας.
    Όσον αφορά την έννοια της ανθρωπότητας, έχει επίσης διαδραματίσει κρίσιμο ρόλο στη σύναψη διεθνών συμφωνιών κατά τον περασμένο αιώνα. Η ιστορία του δικαίου των συνθηκών γνώρισε μια σταδιακή αλλαγή. Από διμερείς συμφωνίες που είχαν συναφθεί στο όνομα των εθνικών συμφερόντων, και κυρίως βάσει της αρχής της αμοιβαιότητας, άνθισαν πολυμερείς συνθήκες, σε όλο τον 20ο αιώνα και ιδιαίτερα μετά από τον δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, με σκοπό να διασφαλιστούν τα κοινά συμφέροντα της ανθρωπότητας. Η κοινή γνώμη θεωρείται ότι έχει συμβάλει αποφασιστικά πάνω σε αυτό, όπως για παράδειγμα, με την συνομολόγηση της συνθήκης απαγόρευσης, βιολογικών και χημικών όπλων, για τη διαπραγμάτευση της Συνθήκης της Οτάβας του 1997, με την συνθήκη αφοπλισμού που απαγορεύει την ναρκοθέτηση ανάμεσα στα κράτη, και τη συμπερίληψη του πολέμου ως έγκλημα, παράλληλα με την απαγόρευση στρατολόγησης πολέμου και στρατολόγησης παιδιών σε ένοπλες δυνάμεις ή ομάδες, στον Καταστατικό χάρτη της Ρώμης και του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου.
    Οι απόψεις της κοινής γνώμης, σχετικά με την έγκριση των συνθηκών συνεπάγεται μονοσήμαντα, ως μια θετική επιρροή της κοινής γνώμης σχετικά με την εξέλιξη του διεθνούς δικαίου. Με τον τρόπο αυτό, δίδεται μια υπεραπλουστευμένη άποψη της έννοιας της «δημόσιας συνείδησης», η οποία λαμβάνει ως δεδομένο ότι υποστηρίζει μόνο τις θετικές εμφανίσεις της προστασίας της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και τις ειρηνικές σχέσεις με τη διεθνή κοινότητα. Αντίθετα, η δημόσια συνείδηση έχει ένα ευρύ φάσμα απόψεων και συναισθημάτων που εκφράζεται λ.χ. στις διακρίσεις και το μίσος και τον ρατσισμό, με βάση την εθνική ταυτότητα. Μέχρι τότε, οι ενστάσεις εκφράζονταν κυρίως από ΜΚΟ, που υποστήριζαν ένθερμα την προστασία, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Πέρα όμως από το φυλετικό και ρατσιστικό – σημιτικό κίνημα, υπήρξαν κατά περιόδους κινήματα συναλληλίας και αλληλεγγύης, τα οποία αντιστοιχούν στα συμφέροντα της ανθρωπότητας, και θα μπορούσαν να εισέλθουν σε διεθνή διάλογο. Η πολυπλοκότητα ωστόσο των εννοιών και των ορισμών, διακυβεύει έναν βαθύτερο προβληματισμό, προκειμένου η ανθρωπότητα να αντιληφθεί πλήρως την δυνητική αξία αυτών των αρχών.
    Κάθε είδος εκδήλωσης συναισθήματος έχει μια ορισμένη επίδραση στις θέσεις και απόψεις που αφορούν τη διεθνή κοινότητα. Για παράδειγμα, σε μια κατάσταση ένοπλης σύρραξης, η αλληλεγγύη, λογικά συνδέεται με τη βία, με τα πιο βάναυσα ένστικτα, και οδηγεί τους ανθρώπους να βλάψουν άλλους ανθρώπους. Ταυτόχρονα, μπορεί να εμπνεύσει την δράση ενάντια στον πόλεμο και τις συνέπειες του. Για παράδειγμα, θα μπορούσε να είναι μια ενστικτώδης αίσθηση που ίσως να ενέπνευσε την πρώτη ανάπτυξη των νομοθεσιών των ένοπλων συγκρούσεων, με τη δράση τους. Οι πιο ισχυροί ηγέτες μεταπολεμικά τουλάχιστον, είχαν εμπνευστεί από τις ισχυρές εσωτερικές αξίες της δικαιοσύνης.
    Κατά τον ίδιο τρόπο, ο αντίκτυπος στην κοινωνία σε αυτά τα ζητήματα είναι διττός. Η συναισθηματική τάση, μπορεί να προωθήσει την αλληλεγγύη μεταξύ των ανθρώπων, μπορεί να αποκαταστήσει την εμπιστοσύνη και την αμοιβαιότητα στις κοινότητες. Ωστόσο μπορεί επίσης να έχει αρνητικές επιπτώσεις σε ότι αφορά την αποκλειστικότητα, και για το πώς ανιλαμβάνεται κανείς το ατομικό ή, το συλλογικό συμφέρον, με άλλα λόγια αλληλεγγύη μπορεί να υπάρχει στους πολίτες ενός έθνους μόνο, ή, σε όλους τους πολίτες του κόσμου. Το αίσθημα της συναλληλίας ωστόσο, δεν κατευθύνεται προς οποιοδήποτε άλλο ανθρώπινο ον. Μάλλον, απευθύνεται σε μια συγκεκριμένη ομάδα ανθρώπων, της ίδιας οικογένειας, με την ίδια ταυτότητα. Κατά συνέπεια, συμβάλλει στην οικοδόμηση της διαίρεσης μεταξύ των ανθρώπων και των εθνών. Επιπλέον, δεδομένου ότι το συναίσθημα της αλληλεγγύης, περικλείει κατά ένα τρόπο και την προσήλωση σε ένα δόγμα, ή μια θρησκευτική δοξασία, μπορεί να προωθήσει το θρησκευτικό μίσος ή ακόμα και τον φανατισμό.
    Το αίσθημα της συναλληλίας, είναι το μόνο είδος που μπορεί να εμπνεύσει την συμπάθεια προς όλα τα ανθρώπινα όντα, χωρίς προσωπικό συμφέρον, χωρίς διάκριση εθνικότητας, θρησκείας ή οποιουδήποτε άλλου λόγου ταυτότητας. Μπορεί να οριστεί ως η συνείδηση στην οποία αλληλοσυνδέονται, όλα τα άλλα ανθρώπινα όντα. Θα μπορεί να επιτρέπει σε κάποιον να αισθανθεί και να συλλάβει ότι η ανθρωπότητα έχει κοινά συμφέροντα. Αυτό το αίσθημα έχει συμβάλει και στην εξέλιξη του διεθνούς δικαίου. Οι θεμελιώδεις έννοιες του διεθνούς δικαίου, όπως «εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας», και η θεμελιώδης αρχή της ΔΕΕΣ για την ανθρωπότητα και την έννοια της «δημόσιας συνείδησης», διαπνέεται από αυτό το «ανθρωπιστικό συναίσθημα», όπως είναι το αναφαίρετο οικουμενικό δικαίωμα στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια, η οποία είναι η βάση της νομοθεσίας για στα ανθρώπινα δικαιώματα.
    Εν κατακλείδι, τον τελευταίο αιώνα, η δημόσια συνείδηση έχει παίξει καθοριστικό ρόλο στην εξέλιξη του διεθνούς δικαίου, και μπορεί ακόμα να συμβάλει στην ανάπτυξη της ανθρωπιστικής προστασίας και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας. Ωστόσο, είναι απαραίτητο να μην παραγνωριστεί, το ενδεχόμενο αρνητικών εκφάνσεων της δημόσιας συνείδησης και η προώθηση σε μια μόνο συγκεκριμένη πτυχή, δηλαδή, της εξατομίκευσης του, ή να εξετάζεται ένα μέρος της ίδιας της ανθρωπότητας. Αυτή η αντίληψη μέχρι στιγμής προκύπτει και στις διεθνείς διαπραγματεύσεις, και αποτελεί την βασική προϋπόθεση, επιτρέποντας στους διεθνείς παράγοντες να υποστηρίξουν τις συμφωνίες του διεθνούς δικαίου και, τελικά, να επιδιώκουν τα κοινά συμφέροντα της ανθρωπότητας.


Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in: Logo

You are commenting using your account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s